Conferentie 2018: programma en praktische informatie

17 april, 10-16 uur, campus Wageningen University & Research

Praktische informatie

Let op: de conferentie is vol, aanmelden is niet meer mogelijk. Voor een plaats op de wachtlijst kunt u een mail sturen.

Bereikbaarheid

De campus van Wageningen UR is uitstekend bereikbaar met het openbaar vervoer. Vanaf station Ede-Wageningen neemt u bus 84 of 88, vanaf station Tiel bus 44 of 45. Op de campus is beperkt parkeergelegenheid beschikbaar. Komt u met de auto? Print dan deze parkeerkaart uit om toegang te krijgen tot de parkeerplaats. Let op: de parkeerkaart geeft geen garantie op een parkeerplaats. Als de gereserveerde parkeerplaats vol is, kunt u op één van de andere parkeerplaatsen op de campus terecht (houd rekening met extra reistijd).

Plattegrond conferentielocaties

De plenaire opening vindt plaats in het ‘Wisdom and Wonder Pavilion’, met groen aangegeven in de plattegrond. De sessies vinden verdeeld over de campus plaats. Bekijk de plattegrond en tabel voor meer informatie over de locaties en de sessies.

Programma

  • 09:30 Inloop

  • 10:00 Opening

  • 11:00 Pauze

  • 11:30 Eerste ronde sessies

  • 13:00 Lunch, start excursies en studentenprogramma

  • 14:30 Tweede ronde sessies

  • 16:00 Afsluiting, videoverslag en netwerkborrel

  • 17:30 Einde

Opening

De plenaire opening van de NKWK-conferentie staat onder leiding van dagvoorzitter en NKWK-trekker Roeland Allewijn. In haar key-note speech legt Louise Fresco, voorzitter van de Raad van Bestuur van Wageningen University & Research, de verbinding tussen de watersector en voedselproductie. En benadrukt het belang van internationale verbreding voor het NKWK. Daarnaast is er aandacht voor een drietal bedrijven die vanuit het perspectief van een relatieve buitenstaander hun visie geven op de watersector en de onderzoekslijnen van het NKWK. Naar aanleiding hiervan wordt de discussie met de zaal aangegaan. Het slotwoord is, net als voorgaande jaren, voor Deltacommissaris Wim Kuijken, die tevens voorzitter is van de Raad van Toezicht van NKWK.

Sessies ronde 1

1A Naar een klimaatbestendige stad – wat voor maatregelen moeten we nemen?

Overheden moeten in 2020 klimaatbestendig handelen en de bebouwde omgeving moet in 2050 zo goed mogelijk klimaatbestendig en waterrobuust zijn ingericht. Stedelijke actoren moeten dus weten wat klimaatbestendigheid voor hun gebied inhoudt en kennis hebben opgebouwd over maatregelen om klimaatbestendigheid te realiseren. Dat klinkt misschien eenvoudig, maar welke maatregelen zijn dat en hoe selecteer je een pakket aan maatregelen? In de workshop gaan we met u in discussie over tools en instrumenten die in het vraaggestuurde onderzoeksprogramma NKWK-KBS worden ontwikkeld voor het kiezen van klimaatadaptatiemaatregelen.

Contactpersoon: Joke van Wensem (I&W)

1B Ruimtelijke adaptatie buitengebied: doe-ervaringen met een rijke oogst aan maatregelen!

De bodem in het buitengebied kan klimaatadaptatie in de stad ondersteunen. Gemeentes moeten hiermee in hun omgevingsvisies rekening houden. In opdracht van de bodemwereld is een inspirerend boek opgesteld met voorbeelden van veelsoortige maatregelen in het buitengebied. Dit zijn bijvoorbeeld: aangepaste bodembewerking, nieuwe teelten en voedselbossen, vasthouden van winterneerslag, peilregulatie, beekherstel en klimaatbuffers. De sessie informeert over de mogelijkheden en we laten mensen aan het woord die aan de slag zijn gegaan. Zij gaan ons vertellen hoe waterschappen en overheden hen kunnen ondersteunen met het in de praktijk brengen en verder verspreiden van hun kennis.

Contactpersoon: Eric Schurink (Lievense CSO)

1C NWO onderzoeksprogramma ‘Living Labs in the Dutch Delta’.

De kracht van de Nederlandse aanpak op het terrein van water en klimaat ligt vaak in een integrale benadering, waarvoor  overheden, bedrijven en de wetenschap nauw met elkaar samenwerken. Het programma Living Labs in de Dutch Delta wil deze samenwerking verder versterken door gezamenlijk aan proeftuinen te werken. Dit zijn concrete, innova­tieve projecten op fysieke locaties (bijv. kust, estua­ria, rivieren), waar acade­misch en toegepast onderzoek samen met overheden en bedrijven nieu­we kennis en oplossingen ontwikkelen. Deze interactieve sessie geeft informatie over de call en faciliteert consortiumvorming tussen geïnteresseerde partijen. Na publicatie van de call (najaar 2018) kunnen wetenschappers namens brede consortia projectvoorstellen bij NWO indienen. Totaal bud­get ca. M€ 3,0.

Contactpersoon: Josef Stuefer (NWO)

1D Big data en remote sensing voor waterbeheer.

Deze sessie legt de link tussen de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van remote sensing (RS) en gebruik van big data op het raakvlak van voedselproductie en waterbeheer. Een van de grote uitdagingen is het bijeenbrengen en analyseren van (RS) data die verschillend van aard zijn. Aan de hand van voorbeelden van slim gebruik van big data uit de wereld van de precisie landbouw (AgroDataCube, een perceel-gebaseerde Big Data collectie voor Nederland die oa RS-data bevat van de Groenmonitor.nl), de agro-industrie (leerervaringen met een hackathon) en waterkwaliteitsbeheer (deep learning technieken) willen we verkennen 1) welke toepassingsmogelijkheden er nog meer zijn die van nut kunnen zijn voor het Nederlandse waterbeheer en 2) welke kansen er zijn om deze expertise in het buitenland in samenwerking met het bedrijfsleven te valoriseren. Er zullen 2 a 3 presentaties gegeven worden gevolgd door een paneldiscussie. De sessie wordt georganiseerd door Wageningen Environmental Research

Contactpersoon: Claire Jacobs (WUR), Wouter Meijninger (WUR)

1E Is het werken aan veerkrachtige grote wateren als het ei van Columbus?

De onderzoekslijn Duurzaam beheer grote wateren streeft ernaar dat de grote wateren veerkrachtige systemen worden, die blijven functioneren bij (on)verwachte ontwikkelingen. Dit behoudt unieke waternatuur, verbetert de kwaliteit van de leefomgeving en geeft een impuls aan duurzaam gebruik en beheer. Om die ecologische veerkracht te verbeteren, is niet alleen kennis nodig over het functioneren van watersystemen. Maar ook moet er aandacht besteed worden aan governance en het sociaal-economische systeem. Deze sessie laat u ervaren hoe veerkracht-principes kunnen helpen om de aandacht verleggen van “hoe behaal ik doelen” naar “hoe benut ik de mogelijkheden in de praktijk en hoe ga ik om met veranderingen.” Zo ontstaat een heel andere manier van samenwerken, organiseren en ontwikkelen. Dit in verbinding met nationale en internationale programma’s, zoals de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater, het EU project LIFE IP Deltanatuur en de te ontwikkelen integrale gebiedsagenda’s voor de grote wateren.

Contactpersoon: Marjolein Sterk (WUR)

1F Water en Voedsel duurzaam in 2050: nu aan de slag!

Deze sessie zet de stap van de kennisagenda op het gebied van water en voedsel, naar concrete plannen. Van klimaatbestendig waterbeheer in 2050 tot projecten die nú van start moeten gaan om een duurzame voedselproductie en waterbeheer te bereiken. De sessie deelt eerst enkele toekomstperspectieven, gevolgd door een paneldiscussie. De deelnemers worden uitgenodigd mee te denken over de toekomst en waar mogelijk een bijdrage te leveren aan de onderzoekslijn water en voedsel.

Contactpersoon: Nancy Meijers (LNV), Jentse Hoekstra (IenW)

1G Improve the serious game Slim watermanagement!

Bij games denk je misschien: “gezellig” of “ík houd niet van spelletjes”. De serious game Slim watermanagement is echter veel meer. Het combineert inhoudelijk kennis met techniek en onderwijskunde. Hierdoor kan je de werkelijkheid ervaren en er mee experimenteren. De game leert je –in de rol van waterbeheerder- anders samen te werken en nieuwe strategieën voor  bijvoorbeeld droogte te bepalen. Een computermodel rekent het schade-effect door.  Soms blijkt dan de game-wereld wonderlijker dan de werkelijke wereld. Alle kenniswerkers en onderzoekers willen we uitdagen om de game – en daarmee het dagelijks waterbeheer- te helpen nog beter te maken. De game biedt jou de kans om jouw kennis van theorie naar praktijk te brengen!

Contactpersoon: Kirsten van Dijk (RWS)

1H Bodemdaling, consequenties voor waterbeheer en landgebruik.

“De bodem daalt harder dan de zeespiegel stijgt”, is een veelgehoorde stelling. Maar hoe komt dat, wat zijn de effecten en hoe kunnen we daarmee omgaan? Bodemdaling in de veenweidegebieden krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht en de roep om handelingsperspectief neemt toe. Hoe ziet dat er uit? Worden de huidige weilanden de lisdoddevelden van de toekomst? Leggen we onderwaterdrainage aan om veeteelt te behouden? Of wordt het tijd voor een rigoureuze aanpak? Om keuzes te kunnen maken in het veenweidegebied, is kennis nodig van de mogelijkheden van verschillende maatregelen de effecten ervan. Ook is inzicht nodig in de governance die leidt tot een duurzame, waterrobuuste inrichting. In een interactieve werksessie, met diverse experts op het gebied van onderwaterdrainage, CO2-emissie in veenweidegebied en natte teelten, gaan we met u in gesprek over wat uw rol in het veenweidegebied kan en zou moeten zijn. Het wordt een inspirerende bijeenkomst waarin feiten, meningen en ideeën over de transitie van het landelijk gebied de revue passeren.

Contactpersoon: Tommy Bolleboom (Kennisprogramma Klimaat, Water, Bodemdaling)

1I Versnelde zeespiegelstijging: “what if?”

De sessie presenteert kort de meest recente inzichten over versnelde zeespiegelstijging en hoe dit de Nederlandse delta kan beïnvloeden. In subgroepen gaan we op zoek naar passende maatregelen op de korte en lange termijn.

Contactpersoon: Jos van Alphen (Staf Deltacommissaris)

1J Blik op de delta’s: kansen voor NKWK vanuit internationaal perspectief.

NKWK is de Nederlandse Wing van de Delta Alliance. In deze sessie gaan we in discussie over de internationale dimensie van NKWK. Nederlandse kennisinstellingen presenteren kort wat hun activiteiten en ervaringen in het buitenland zijn. Met de zaal gaan we vervolgens in discussie over wat de belangrijkste lessen zijn die we hiervan kunnen leren. Tot welke kansen leidt dat? Pakken we die voldoende op? En hoe kunnen de onderzoekslijnen van NKWK hierbij een rol spelen? De Delta Alliance en haar Nederlandse partners geven op basis van de resultaten van deze sessie een advies aan het NKWK.

Contactpersoon: Kim van Nieuwaal (Delta Alliance)

1K Kennisimpuls voor de Delta-aanpak Waterkwaliteit.

Met de Delta-aanpak waterkwaliteit is ambitieus beleid uitgestippeld om de waterkwaliteit te verbeteren en KRW-doelen te bereiken. De kennisontwikkeling voor waterkwaliteit is echter sterk versnipperd, werkt onvoldoende door naar beleid, is niet altijd praktisch toepasbaar en op diverse onderdelen niet meer actueel of incompleet. Deltares, WUR, KWR en RIVM bundelen daarom de krachten in nauwe afstemming met RWS-WVL en STOWA om samen aan de Kennisimpuls Waterkwaliteit te werken. Vanuit de prioritaire kennisvragen die door de waterkwaliteit-beheerders voor de Kennisimpuls zijn aangedragen, is een gecoördineerd kennisprogramma opgezet. De workshop geeft hiervan overzicht en een doorkijk hoe de kennis wordt opgebouwd. Ook wordt ingegaan op het raakvlak met kennisontwikkeling voor de grote wateren.

Contactpersoon: Peter Schipper (WUR)

1L Rivers2morrow: samenwerken aan de rivier van de toekomst.

Het rivierengebied zal – door zeespiegelstijging,veranderende sedimentaanvoer en de plannen die in het kader van de Ruimte voor de Rivier zijn uitgevoerd – sterk gaan veranderen. Hoe precies is niet bekend. Om de hydraulica, morfologie en ecologie te onderzoeken wordt de komende tijd veel onderzoek gedaan door universiteiten, gespecialiseerde ingenieursbureaus en Deltares. Het rivierengebied dient daarbij als Living Lab, waar kennis wordt vergaard over de veranderingen in het systeem en ruimte is voor innovatieve monitoring. Het (open-source) Numeriek RivierenLab is de plek waar geëxperimenteerd kan worden met de nieuwste modelconcepten. Hier kunnen de lange termijn ontwikkelingen met 1, 2 en 3D modellen gesimuleerd worden. In deze sessie komt u alles te weten over de mogelijkheden van het Lab de manier waarop de komende jaren de kennis van laaglandsystemen vergroot wordt om beter beheer en onderhoud mogelijk te maken.

Contactpersoon: Ralph Schielen (RWS)

Excursies

De excursies vertrekken vanaf 13:00 uur, u krijgt een lunch mee voor onderweg.

2A Klimaatbestendig op zijn Renkum’s.

De gemeente Renkum voert geen projecten uit onder de vlag van ‘klimaatadaptatie’ of ‘ruimtelijke adaptatie’. Toch biedt dit projectbezoek, georganiseerd door de NKWK onderzoekslijn Klimaatbestendige Stad, een interessant kijkje in de uitvoeringspraktijk bij veel gemeenten, omdat alle projecten die Renkum uitvoert, rekening houden met klimaatverandering! We bezoeken locaties waar rioolvervanging, herinrichting, afkoppelen en nieuwe groeninrichting zijn uitgevoerd en in uitvoering zijn. Ook maken we kennis met afkoppelcoaches, die afkoppelen bij particulieren bevorderen en gaan we op bezoek bij een particulier die heeft afgekoppeld. Ga mee om te kijken hoe dit er in de praktijk uitziet!

Contactpersoon: Han Frankfort (I&W)

2B Groen-blauwe klimaatadaptatie projecten Nijmegen.

Nijmegen is European Green Capital 2018: de Duurzame Hoofdstad van Europa. Voor het behalen van deze titel heeft Nijmegen een brede inzet op het gebied van duurzaamheid aan de jury getoond. De groenblauwe klimaatadaptatieprojecten in Nijmegen scoorden daarin goed. Zowel het ruimte voor de Rivierproject Dijkteruglegging Veur-Lent als de participatieve groenprojecten en de regenwateroverlastprojecten. Deze excursie in Nijmegen bekijkt die groenblauwe klimaatoplossingen met een bustour en korte wandelingen.

Contactpersoon: Ton Verhoeven (Gemeente Nijmegen)

2C De dijk op!

Deze excursie gaat de dijk op, want waterkeringen zijn natuurlijk bij uitstek zichtbaar in het Nederlandse landschap. Tijdens de excursie bezoeken we de dijk in de buurt van Wageningen. Hierbij gaan we in op de verbindingen tussen dijkontwerp, het inzicht in de veiligheid van de dijk, overstromingsgevolgen en crisisorganisatie. In hoeverre komt de praktijksituatie in Wageningen overeen met het oordeel over de veiligheid op papier?

Contactpersoon: Iris van de Kerk (RWS), Henk van Hemert (RWS)

2D Toekomstbestendige Natte Kunstwerken: Efficiënt en kundig omgaan met objecten, het systeem en de relaties daartussen.

Een gemaal, sluis of stuw staat niet op zichzelf, maar ligt in een watersysteem en maakt onderdeel uit van de infrastructuur. Beheerd en onderhoud vallen samen metde andere objecten in het systeem. Ook zijn veel mensen op verschillende manieren betrokken. Daaruit komen vragen voort als: hoe hiermee om te gaan; welke kennis is nodig en wie te betrekken? Deze sessie deelt ervaringen over assetmanagement en object-systeem relaties van waterschappen, Rijkswaterstaat, kennisinstellingen en ingenieursbureaus. Ook het kennisprogramma Natte Kunstwerken komt aan bod met een bezoek aan het mariene onderzoeksinstituut Marin in Wageningen.

Contactpersoon: Babette Lassing (TNO), Albert Barneveld (RWS)

2E Beleef het natuurlijk kapitaal in een veerkrachtig riviersysteem.

In deze excursie willen we met elkaar het natuurlijk kapitaal ervaren in de Wageningse uiterwaard. De plannen die momenteel in het kader van de dijkversterking Grebbedijk worden gemaakt bieden kansen voor het versterken van de veerkracht van het riviersysteem en vergroten van het natuurlijk kapitaal. Dit past in de Natuurambitie grote wateren, waar gestreefd wordt naar dynamische en veerkrachtige riviersystemen, met meervoudig ruimtegebruik. Hebben we genoeg kennis om deze kansen te herkennen? En is het mogelijk om het natuurlijk kapitaal te vergroten en zo meerdere functies tegelijk te herbergen? Hierover gaan we met elkaar in discussie.

Contactpersoon: Marieke de Lange (RWS), Elmert de Boer (RWS)

2F Thermische energie uit water.

Wat is beter om te leren dan de praktijk te zien? We zullen in deze sessie een excursie organiseren naar Zorginstelling Torckdael in Wageningen, om te zien hoe thermische energie uit de stadsgracht wordt gewonnen om het complex te verwarmen. Dat  is de praktijk, het kan dus. Daarnaast zullen we meer horen over een prille casus waar restwarmte van de industrie kan worden  gebruikt om een wijk in Wageningen te verwarmen en de uitdagingen waar de verschillende stakeholders tegenaan lopen. De grootste uitdagingen komen zeker aan bod: de opslag van warmte en distributie (warmtenet).

Contactpersoon: Henk Looijen (RWS)

Sessies ronde 2

2G Proeftuinen Lumbricus: hoe verbinden we onderzoek en praktijk?

Hoe pak je de klimaatvraagstukken van de hoge zandgronden aan, zodat men in de praktijk daar echt iets aan heeft? Welke kennis is daar voor nodig en hoe pas je die toe? Om antwoord te krijgen op deze vragen is het kennisprogramma Lumbricus opgezet. Het samenwerkend consortium onderzoekt integraal wat nodig is om het bodem- en watersysteem klimaatrobuust te maken. Daarbij kijken het consortium niet alleen naar praktisch toepasbare maatregelen op perceel niveau, maar naar het hele stroomgebied. Daar horen vanzelfsprekend ook governance opgaven bij. Het onderzoek vindt met name plaats in twee proeftuinen waar wetenschappelijke kennis en praktische toepasbaarheid samenkomen. Kennisinstellingen ontwerpen het onderzoek aan de hand van concrete kennisvragen uit de proeftuinen. Waterschappen en andere partners in het gebied bewaken de praktijkgerichtheid en toepasbaarheid. Samenwerken en elkaars kracht kennen en benutten zijn belangrijke voorwaarden. Deze workshop vertelt hoe dit samenwerken in de praktijk eruitziet en wat tot nu toe de leerpunten zijn.

Contactpersoon: Peter van den Akker (Waterschap Vechtstromen) Frank van der Bolt (Waterschap Aa en Maas)

2H Weten we voldoende van de afvoeren die ons land binnenkomen?

Hoe afhankelijk is Nederland van buitenlands water? Op hoeveel water vanuit de stroomgebieden van de Rijn en de Maas kunnen we in de toekomst nog rekenen? En als er heel veel komt, waar blijft dat water dan? Komt het dan alleen bij Lobith en Borgharen het land binnen of op verassende andere plaatsen? Hoe goed zijn onze instrumenten waarop we dit allemaal baseren? En als u ze zou gebruiken, bij welke voorspelling zou u het rivierengebied gaan ontruimen? Allemaal vragen die van invloed kunnen zijn op het waterbeheer en op de uitgangspunten voor het waterbeleid. Onderzoek naar deze vragen vindt zowel in Nederland als internationaal plaats. Wat hebben deze onderzoeken opgeleverd? Maar het meest belangrijke onderwerp waar de sessie antwoord op wil geven: hoe zorgen we ervoor dat kennis op dit gebied ook op de lange termijn op niveau blijft?

Contactpersoon: Hendrik Buiteveld (RWS) en Jaap Kwadijk (Deltares)

2I Code oranje voor het klimaat.

Het KNMI gaf voorafgaand aan de Klimaattop in Parijs code oranje voor het klimaat af. Deze term kent iedereen vanuit de weerwaarschuwingen en geeft duidelijk de urgentie weer. Maar welke klimaatinformatie(dienst) heeft u nodig om te handelen? Daarover gaat de NKWK Taskforce Weer & Klimaat met u in gesprek. Het KNMI presenteert cases van extreem weer in relatie tot klimaatverandering en u krijgt een kijkje in ontwikkelingen omtrent de nieuwe KNMI-klimaatscenario’s die in 2021 gepubliceerd worden. Tot slot gaat de sessie in op de vraag: wat heeft u nodig om het bewustzijn over klimaatverandering en de gevolgen hiervan te vergroten?

Contactpersoon: Bernadet Overbeek (KNMI)

2J Internationale, Europese kennis; haal er uit wat er in zit!

In deze internationaal getinte workshop word je op de hoogte gebracht over wat er nu in de EU speelt en aankomt. Daarbij wordt er specifieker ingegaan op wat de EU-faciliteit van het NKWK voor je kan betekenen. We lanceren de EU-wijzer voor Water en Klimaat en laten zien wat de 7uP-projecten (Klimaatadaptatie gerichte Interreg-projecten) kunnen betekenen voor het NKWK. Ook is er aandacht voor het nieuwe negende Europese Kaderprogramma voor onderzoek en innovatie dat Horizon 2020 zal opvolgen. Je wordt meegenomen in een carrousel van Europese kansen én welke kennis je nu kunt halen uit de lopende Europese projecten. Informeer jezelf goed tijdens de workshop en ga zélf met ideeën voor samenwerking de deur uit!

Contactpersoon: Egon Baldal (RWS), Marion Bootsma-Duinmayer (RWS)

2K Wat vertellen de uitkomsten van het Nationaal Water Model?

De komende jaren nemen nationale en regionale overheden veel belangrijke maatregelen op het gebied van waterbeheer. Daarbij hebben zij een inschatting nodig van de effecten van klimaatverandering. Zo zorgt de opwarming van de aarde in de komende decennia voor een hogere watertemperatuur, droogte, wateroverlast en een stijgende zeespiegel. Het Nationaal Water Model zorgt voor een basisberekening van de waterbewegingen in Nederland, voor nu en in de toekomst. Tijdens de workshop staan we uitgebreid stil bij de resultaten: wat vertellen de uitkomsten ons?

Contactpersoon: Mark Bruinsma (RWS)

2L Kustgenese 2.0: inspirerend samenwerken!

Hoe werkt Kustgenese 2.0 inspirerend samen? Deze workshop laat zien hoe en met welke partijen de onderzoekslijn samenwerkt. Wat levert dat voor de betreffende partijen en Kustgenese aan meerwaarde op en hoe gaan we hier gezamenlijk mee verder? Ook daagt de sessie deelnemers uit om mee te denken over wat kustgenese nog meer kan leren van de pilotsuppletie Amelander Zeegat.

Contactpersoon: Carola van Gelder (RWS)