Fundamenteel onderzoek naar effecten op lange termijn

Sessie 1C: Veranderende rivieren: Rijn en Maas in 2050

Rivieren veranderen voortdurend. Als gevolg van natuurlijke variatie en als respons op menselijk ingrijpen. Het effect op de lange termijn voor veiligheid en economie is vaak onduidelijk. Fundamenteel rivieronderzoek draagt bij een beter beheer en onderhoud van de vaarweg en uiterwaarden en zorgt voor een goed toekomstig beleid.

In het afgelopen jaar heeft Rijkswaterstaat samen met universiteiten, kennisinstellingen en gespecialiseerde ingenieursbureaus hard gewerkt aan een kennis- en onderzoeksagenda voor de periode 2017-2022. Het idee is dat er in zes verschillende clusters onderzoek wordt gedaan aan fundamentele rivierkundige vraagstukken. De antwoorden zullen moeten bijdragen aan verbeteringen van beheer en onderhoud van de vaarweg en de uiterwaarden, en moeten bijdragen aan een goed beleid voor onze rivieren voor de toekomst. Belangrijkste uitgangspunt hierbij is dat onze rivieren nog steeds een eigen gedrag vertonen en een respons laten zien op ingrepen (bijvoorbeeld Ruimte voor de Rivier). Hoe dat uitwerkt voor veiligheid en economie is niet altijd duidelijk, zeker als het om de langere termijn van 150-200 jaar gaat.

In 2022 kunnen we de ontwikkeling van onze rivierdelta over een periode van 50 tot 250 jaar betrouwbaar en snel doorrekenen. – ambitie onderzoeksprogramma

Huub Cramer (WVL, scheepvaartexpert) schetste in zijn bijdrage de economische waarde van de scheepvaart. Maar ook de problemen waar de scheepvaart tegenaan dreigt te lopen: kleinere aflaaddieptes door lagere waterstanden, meer periodes van lagere waterstanden, en tegelijkertijd schaalvergroting met grotere schepen. De morfologie van de rivier is dan een belangrijk item, omdat je wil weten waar de ondieptes (nu en in de toekomst te verwachten zijn) en hoe de bodemerosie zich gaat ontwikkelen.

Ralph Schielen kon met zijn bijdrage hier mooi op inhaken. Hij presenteerde het onderzoeksprogramma voor de komende zes jaar, waar langetermijnontwikkeling voorop staat. Enkele onderzoeksvragen zijn:

  • Hoe ziet de rivier er over 150 jaar uit?
  • Hoe lang gaat de bodemerosie nog door?
  • Wat is de invloed van de zeespiegelstijging en het mogelijk veranderde afvoerregime op de rivier?

Deze vragen worden gecombineerd met fundamentele vragen over onder andere de ontwikkeling van de uiterwaarden en ecosysteemdiensten, en over zoutindringing in de delta. Dit geheel vormt een mooie uitdaging voor de komende jaren.

Omdat die nieuwe concepten ook moeten landen in de modellen wordt er in het cluster ‘Fundamenteel modelleren’ specifiek ingezet op nieuwe innovatieve modeleigenschappen. Als voorproefje van resultaten zijn er twee pilotstudies gepitched. Frans Buschman van Deltares presenteerde de studie die keek naar de data die nodig is om een dergelijk programma goed te kunnen draaien. Met onderzoeksvragen over wat Rijkswaterstaat nu al monitort, en waar er vanuit het onderzoeksprogramma nog behoefte aan is. Maar ook: waar liggen de beheervragen, en welke data is nodig voor het fundamentele onderzoek? Dit heeft een interessant document opgeleverd wat de komende maanden wordt omgezet in een monitoringsprogramma.

De andere pilot werd gepresenteerd door Wim Uijttewaal en ging over de dynamica van ontgrondingskuilen in de benedendelta. Deze kuilen kunnen erg diep worden (meer dan 40 meter) en de stabiliteit van dijken beïnvloeden. Daarom is het belangrijk om te weten welke morfologische processen in de kuilen plaatsvinden en wat ervoor zorgt dat de kuilen zo diep kunnen worden.

De sessie werd afgesloten met een aantal stellingen met steeds 4 antwoorden, om een indruk te krijgen hoe het programma wordt ontvangen. De reacties waren positief, en de verwachting werd uitgesproken dat Rivieren zich volgend jaar plenair kan presenteren op de volgende conferentie.

 

Organisatie en sprekers

Ralph Schielen
Josan Tielen
Sessievoorzitter: Carolien Wegman (HKV Lijn in water)

Sprekers:
Huub Cramer (Rijkswaterstaat WVL) : Rivieren en Scheepvaart
Ralph Schielen (Rijkswaterstaat WVL en Universiteit Twente) : Onderzoeksagenda Rivieren 2017-2022
Pitch Pilots Rivieren:
Frans Buschman (Deltares):  Informatiebehoefte en aanbevelingen voor monitoring in de Bovendelta van de Rijn
Wim Uijttewaal (TU-Delft): Dynamica van ontgrondingskuilen

Tekst verslag: Ralph Schielen