NKWK is noodzaak

De conferentie van het Nationaal Kennis- en innovatieprogramma Water en Klimaat (NKWK) trok dit jaar zo’n 400 deelnemers. De sfeervolle Beurs van Berlage bruiste van de nieuwe ideeën, levendige gesprekken en boeiende discussies. Een van de deelnemers verwoordde haar indruk van de dag als volgt: “Er ontstaan hier samenwerkingsverbanden en het gaat in de discussies echt om de inhoud. Dat is voor mij de meerwaarde van NKWK.”

Swingende start

“Er ontstaat een NKWK-community” – Roeland Allewijn

Dagvoorzitter Roeland Allewijn betrad het podium, begeleid door het swingende nummer It’s raining men van de band met de toepasselijke naam The Weather Girls. Hij toonde zich tevreden met de grote belangstelling voor de conferentie: “Er was zelfs een wachtlijst.” Via een interactieve app konden de aanwezigen een paar vragen beantwoorden; de resultaten verschenen direct op het grote scherm in de zaal. 45 procent van de conferentiedeelnemers bleek te werken bij een overheidsinstantie, vorig jaar was dat 50 procent. Het aantal mensen uit het bedrijfsleven was gestegen van 20 naar 25 procent en de inbreng van de universiteiten was met 30 procent gelijk gebleven. De meeste mensen kwamen vooral om contacten te leggen en kennis op te doen. Meer dan de helft van de aanwezigen had al vaker een NKWK-conferentie bezocht. “Er is inmiddels een levendige community ontstaan”, zei Allewijn, “daar ben ik blij mee.”

NKWK is geen luxe, maar noodzaak

De voorzitter van de NKWK-programmaraad, Roald Lapperre, blikte terug op 2016, het warmste jaar ooit gemeten. “Klimaatverandering heeft wereldwijd een enorme impact”, zei hij. Als Nederlands voorbeeld noemde Lapperre de extreme hagelbui op 23 juni 2016, die in één uur tijd voor 700 miljoen euro schade veroorzaakte in het Brabantse Someren en omgeving. “Er is werk aan de winkel”, drukte hij de aanwezigen op het hart. “NKWK is geen luxe, maar noodzaak. Daarom is het fantastisch om te zien dat ieder jaar meer mensen naar onze conferentie komen. Wat mij betreft hebben we een dure plicht om van dit programma een succes te maken. We hebben een ambitieuze agenda, die past bij een ambitieus land.”

Wind in de zeilen

Het NKWK-adagium van het afgelopen jaar was ‘van zoeken naar vinden’. En dat is volgens Lapperre gelukt. De veertien onderzoekslijnen hebben zich vooral gericht op het vinden van samenwerkingsverbanden en budget voor het opzetten en uitvoeren van gezamenlijk onderzoek. Zes onderzoekslijnen kregen daarbij extra aandacht van de programmaraad: Markerwadden, Klimaatbestendige Stad, Lumbricus, Water en Voedsel, Kustgenese en het Nationaal Watermodel. “We hebben ervoor gezorgd dat die onderzoekslijnen de wind in de zeilen kregen, en dat heeft geleid tot mooie en stevige programma’s.”

“Als het nodig is, blazen we er wind bij” – Roald Lapperre

Ook voor de andere onderzoekslijnen zal de programmaraad zich komend jaar sterk maken, beloofde Lapperre. “Als het nodig is, blazen we er wind bij.” Hij bedankte de leiders van alle onderzoekslijnen voor hun inzet. “Ik wil u stimuleren om door te gaan. Pionieren is soms eenzaam, maar leidt vaak tot mooie resultaten. Samen staan we sterk – voor een klimaatbestendige en waterrobuuste delta.”

De meeste deelnemers kwamen naar de conferentie om contacten te leggen en kennis op te doen. Meer dan de helft was al eerder bij een NKWK-conferentie geweest.

Krachtige partner in onderzoek

Petra Visser, universitair docent aan de Universiteit van Amsterdam, sprak de zaal toe namens Amsterdam Water Science (AWS). Dit nieuwe onderzoekscentrum was mede-organisator van de conferentie. AWS is een samenwerkingsverband tussen de Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam. Maar liefst 110 onderzoekers werken, vanuit diverse disciplines, aan vraagstukken op het gebied van water. Dat maakt AWS een krachtige partner voor NKWK. “We kunnen in diverse onderzoekslijnen participeren”, zei Visser. AWS kan onderzoek toepassen in de proeftuin die letterlijk voor de deur ligt: het water in en rond de stad Amsterdam. Een voorbeeld is een studie naar het bestrijden van blauwalgen in de Sloterplas. Vanaf een heus onderzoekseiland wordt bestudeerd wat hierbij de invloed is van de quaggamossel. “We werken samen met waterschappen, overheden en bedrijven”, zei Visser. “Hier ligt een duidelijke link met NKWK.”

Code oranje voor het klimaat

Het KNMI vertegenwoordigt Nederland in de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), waarvan 191 landen lid zijn. Ieder jaar verschijnt een dik WMO-rapport over de status van het klimaat. KNMI-directeur Gerard van der Steenhoven liet een overzicht zien. “Hieruit blijkt dat 2016 opnieuw een extreem jaar was”, zei hij. “Er is sprake van een toename van hitte, droogte, zeespiegelstijging, overstromingen, de temperatuur van het zeewater en het smelten van poolijs.”

“Het is buitengewoon urgent om het verhaal over klimaatverandering te blijven vertellen” – Gerard van der Steenhoven

Van der Steenhoven herhaalde de woorden die hij in 2015 uitsprak in het NOS-journaal, kort voordat het klimaatakkoord in Parijs werd bereikt. “De situatie voor het klimaat heeft code oranje. Het klimaatakkoord is een geweldig resultaat, omdat het inmiddels door 144 landen is geratificeerd. Toch zullen we ons enorm moeten inspannen om de doelstellingen te realiseren. Een CO2-neutrale economie – wereldwijd – is een forse uitdaging.” Hij deed een oproep aan het nog te vormen Nederlandse kabinet: “Geef hier invulling aan.” De aandacht voor klimaatverandering groeit, constateerde Van der Steenhoven. “85 procent van de Nederlanders realiseert zich dat het klimaat verandert; dat is een flinke stijging ten opzichte van eerdere enquêtes.”

Nieuw: Taskforce Weer en Klimaat

Wetenschappelijk onderzoek is essentieel voor het opstellen van de klimaatscenario’s die het KNMI eens in de zeven jaar opstelt. In 2021 zullen nieuwe scenario’s verschijnen. Van der Steenhoven riep de aanwezigen op om vooral niet vier jaar te wachten met het stellen van vragen aan het KNMI. “Wij hebben uw vragen nodig om te weten welk onderzoek we moeten verrichten. NKWK is voor ons een buitengewoon belangrijk programma, we kunnen elkaar helpen.”

Sinds kort maken drie wetenschappers van het KNMI deel uit van een Taskforce Weer en Klimaat, die zich speciaal richt op klimaatvragen binnen NKWK. Van der Steenhoven hoopt te bereiken dat extreme weersomstandigheden sneller te voorspellen zijn. “Als we mensen vroegtijdig kunnen waarschuwen voor hitte of extreme hagelbuien, kunnen we veel schade en leed voorkomen.”

Weet waar de grenzen liggen

Frank Goossensen van Arcadis voerde het woord namens NLingenieurs en de Topsector Water. Hij vindt NKWK “ongelooflijk relevant”. Als alle partijen samen optrekken – bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen – staat Nederland sterk, meent hij, ook internationaal. Maar dan moet de betrokkenheid van het bedrijfsleven bij NKWK wel groter worden. “Het aantal aanwezigen uit het bedrijfsleven zou hier twee keer zo groot moeten zijn.”

Het draait volgens Goossensen om het herkennen van de verschillen, maar vooral ook van de overeenkomsten tussen de diverse partijen. “De grenzen tussen vragers en aanbieders zijn vager dan we denken. Soms hebben bedrijven meer kennis dan onderzoeksinstellingen – bijvoorbeeld bij de natte kunstwerken.” Overheden en kennisinstellingen moeten zich realiseren dat timing voor het bedrijfsleven heel belangrijk is, vindt hij. “Bedrijven haken eerder aan bij een onderzoek als er zicht is op praktische uitvoering van de resultaten.” Tegelijkertijd moeten bedrijven wat minder de kat uit de boom kijken. “We zijn een klein land, maar we hebben fantastische projecten en een actieve overheid. Als het lukt om ons te verenigen, ben ik ervan overtuigd dat wereldwijd de markt openligt voor Nederland Waterland.”

De gevoelde meerwaarde van NKWK: samenwerkingsverbanden ontstaan en in discussies gaat het echt om de inhoud.

Nationale Wetenschapsagenda biedt kansen

Colette Bos, coördinator van de Nationale Wetenschapsagenda, legde uit hoe deze ambitieuze agenda tot stand is gekomen. “Iedereen kon vragen insturen, het werden er uiteindelijk 12.000 – veel meer dan verwacht.” De vragen zijn gebundeld in 25 zogenoemde routes; een daarvan is de Blauwe Route. Deze richt zich op het beantwoorden en verbinden van alle vragen die met water te maken hebben. “Wij zien water als de weg naar innovatieve en duurzame groei”, zei Bos. “De Blauwe Route sluit heel goed aan bij NKWK; we kunnen waterkennis laten samenstromen.” Ook andere routes tonen overlap met onderzoekslijnen van NKWK.

Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft onlangs 20 miljoen euro beschikbaar gesteld voor een startimpuls; acht routes komen hiervoor in aanmerking. Bos moest de aanwezigen teleurstellen: “Helaas zit de Blauwe Route daar niet bij. Maar: bij de presentatie van de Wetenschapsagenda is een oproep gedaan aan de nieuwe regering, om ten minste één miljard euro extra beschikbaar te stellen voor onderzoek en innovatie. Mocht die investering er komen, dan kunnen we er gezamenlijk mee aan de slag gaan.”

Haal eruit wat erin zit

“We kunnen nu zeggen dat NKWK echt van de wal komt. In bijna alle onderzoekslijnen worden resultaten geboekt.” – Wim Kuijken

Deltacommissaris Wim Kuijken, tevens voorzitter van de Raad van Toezicht van NKWK, riep alle aanwezigen op om “eruit te halen wat erin zit”. Hij had 2016 een spannend jaar gevonden. “Als het niet was gelukt, waren we gestopt”, zei hij, “maar we kunnen nu zeggen dat NKWK echt van de wal komt. In bijna alle onderzoekslijnen worden resultaten geboekt.” Het leggen van de verbinding tussen kennisinstituten en het bedrijfsleven is volgens de Deltacommissaris “ingewikkeld en hard werken, maar als het lukt, is de kans groot dat die verbinding blijft bestaan.”

Een belangrijke succesfactor voor samenwerking noemde Kuijken “gedeeld eigenaarschap”. Daarbij gaat het om wederzijds vertrouwen. Ook zei hij: “Samenwerken met een doel kan heel inspirerend zijn.” NKWK werkt met de Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) aan een gezamenlijke call voor living labs: onderzoek dat in de praktijk wordt toegepast en getoetst. Kuijken noemde dat een unieke kans voor de NKWK-onderzoekslijnen.

“We hebben vanochtend van het KNMI gehoord dat er een grote opgave ligt”, hield de Deltacommissaris het publiek voor. “Het is een enorme puzzel die we met elkaar moeten oplossen.” Hij benadrukte dat de klimaatmedaille twee kanten heeft: “Als de mitigatie niet lukt, is het dweilen met de kraan open. In NKWK werken we op beide grensvlakken; we doen alles om voorbereid te zijn op een onzekere toekomst.”

Tweede kans

Na afloop van de plenaire opening reageerde Kuijken op het verhaal dat Colette Bos vertelde over de Nationale Wetenschapsagenda. “De Blauwe Route is voor NKWK van groot belang”, zei hij. “Jammer dat de Blauwe Route niet in aanmerking komt voor de startimpuls van het ministerie van OC&W. Ik ga ervan uit dat het benodigde miljard euro er komt, en hoop op een tweede kans waarmee deze Blauwe Route snel kan aanhaken.”

Zinvolle dag

Bij de afsluiting van de conferentie sprak dagvoorzitter Roeland Allewijn van een zinvolle dag. “We hebben veel gehoord over de consequenties van klimaatverandering, en we hebben gehoord welke kansen er zijn om ermee aan de slag te gaan. Ik heb mooie voorbeelden gezien van succesvolle samenwerking, met lef en enthousiasme. Woorden als nature based solutions en living labs gonsden door de zaal. We kunnen stappen verder komen door meerwaarde te creëren, denk aan de ondergrondse opslag van zoet water in Zeeland waardoor appels goed kunnen groeien.”

Ook nu konden de aanwezigen via een app meedoen met een korte enquête. Het grootste deel van de aanwezigen vond de parallelsessies het hoogtepunt van de dag, gevolgd door het netwerken. Bijna de helft zei de opgedane kennis te gaan gebruiken. Een kleiner deel gaf aan dat het maken van een afspraak in de planning zit. Tien aanwezigen lieten weten dat ze een onderzoeksvoorstel willen gaan schrijven. “Best veel”, vond Allewijn. Hij was blij met dat 95 procent van de deelnemers aangaf volgend jaar te willen terugkomen. “We geven de NKWK-community verder vorm. Jullie inbreng maakt er een succes van.”

Tekst: Ria de Wit en Malou ten Have
Fotografie: Ruben Jorksveld

In alle onderzoekslijnen van NKWK zijn resultaten geboekt. “NKWK komt echt van de wal.”