Terugblik NKWK conferentie 14 mei 2019

De wateropgaven vragen verbreding van de kennis: naast technische kennis bijvoorbeeld ook kennis over het gedrag van mensen. Het was een terugkerend signaal op de vijfde conferentie van het Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat. Meer dan 400 mensen uit de water- en klimaatwereld kwamen naar Delft om de laatste stand van het onderzoeksprogramma te horen en mee te discussiëren over actuele vraagstukken.

Roeland Allewijn trad voor de laatste keer op als dagvoorzitter van de NKWK-conferentie. “Ik zie het als mijn afscheidsfeestje en dat zeg ik met pijn in het hart.” Het succes van NKWK is volgens hem de samenwerking in de ‘gouden driehoek’ van overheden, kennisorganisaties en bedrijven. “Samen kunnen we de hele keten doorlopen: opgaven formuleren, geld en mensen bijeenbrengen, kennis ontwikkelen en in de praktijk laten landen.”

“De samenwerking in NKWK levert meer op dan wat één partij alleen kan.”
Roeland Allewijn

NKWK: Waarom, Wat en Hoe

Geen fact free policy

Voor de nieuwe deltacommissaris Peter Glas was het juist zijn eerste conferentie. NKWK is het motorblok van het Deltaprogramma, stelde hij. “We baseren het Deltaprogramma op kennis, we doen niet aan fact free policy.”

Glas deelde zijn eerste observaties over het programma met de zaal: 1) oplossingen voor een bewoonbare en leefbare Delta vragen ook kennis over menselijk gedrag, 2) ruimtelijke adaptatie komt vooral tot stand in het lokale domein, daarom is het zaak meer gemeenten te betrekken en 3) overheden moeten meer bevorderen dat het bedrijfsleven innovaties op de markt kan brengen.

“We moeten de kennis verbreden: alfa+bèta+gamma=delta”
Peter Glas

De deltacommissaris bedankte Roeland Allewijn: “Het is aan jou te danken dat NKWK zo goed op stoom is gekomen.”
Katja Portegies volgt Allewijn op.

Drie voorbeeldprojecten

Met mooie filmpjes kregen de deelnemers een indruk van drie NKWK-projecten. De dagvoorzitter ging vervolgens met onderzoekers en gebruikers in gesprek: wat kan je met dit onderzoek in de praktijk, hoe helpt het bij de grote opgaven?

Waterkeren: kwetsbare dijken in het rivierengebied

Bij extreem weer wil de waterkeringbeheerder weten hoe de dijk en de ondergrond er nu voor staan. In het project Continu inzicht brengen onderzoekers alle gegevens bij elkaar, uit modellen, inspecties en real time monitoring.

Evert Hazenoot van Waterschap Rivierenland wees op de vooruitgang sinds de hoogwateroefening van 2008. “Toen kenden we alleen de faalkans per jaar, nu de faalkans per hoogwater.” Maar met informatie alleen ben je er niet: “We doen een pilot om de neuzen binnen het waterschap in dezelfde richting te krijgen. Geloven we er samen in, welke afdelingen moeten ermee werken, wat hebben ze daarvoor nodig?”

Iris van de Kerk van Rijkswaterstaat keek naar de toekomst. “In 2050 hebben we een Controlekamer waar alle gegevens van de waterkering samenkomen. Die gebruiken we bij hoogwater en droogte en voor voorspellingen.” Van de Kerk pleitte voor meer monitoring, want daar valt een grote slag mee te slaan.

“In 2050 brengen we de toestand van de waterkering met een superscanner in beeld.”
Iris van de Kerk

Zoetwater: verdamping IJsselmeer

Met ingenieuze apparaten meten onderzoekers hoeveel IJsselmeerwater verdampt. Waterbeheerders kunnen met die informatie het waterpeil beter sturen, bijvoorbeeld om een waterbuffer in de zomer te creëren.

Bart van den Hurk van Deltares (volgens de dagvoorzitter de ‘Ronaldo van het klimaatonderzoek’) legde uit dat de waterhuishouding van Nederland verrassend veel lijkt op die van Egypte: “Beide landen ontvangen via de rivieren meer water dan er valt via neerslag. En in de zomer verdwijnt er veel water door verdamping. Als je de verdamping kent, kun je de waterbeschikbaarheid goed voorspellen.”

Neeltje Kielen van Rijkswaterstaat was in 2018 betrokken bij de droogte. “In augustus moesten we binnen een week een besluit nemen: de waterinlaat van waterschappen terugdraaien, met grote economische gevolgen, of het water laten zakken tot een peil waar we geen ervaring mee hadden. Omdat we geen zicht op de verdamping hadden, moesten we met grote onzekerheden dealen.”

“Stem de kennisvragen af op je handelingsperspectief.”
Bart van den Hurk

Klimaatbestendige stad: stedenbouw Den Haag

De toolbox Klimaatbestendige Stad is er voor ontwerpers die klimaatmaatregelen in hun ontwerp willen verwerken, zoals ondergrondse waterberging, groene daken of een waterplein. De tool laat de effecten en de kosten zien. Den Haag probeerde de toolbox uit voor het gebied rond Hollands Spoor, een stenige omgeving die snel opwarmt in de zomer.

Joke van Wensem van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat is kennismanager van de onderzoekslijn Klimaatbestendige stad van NKWK. “We richten ons vooral op de vragen die bij gemeenten leven. Die moeten we nog beter in beeld krijgen. Daarom waren we heel blij met de case die Den Haag inbracht.

Anne-Marie Hitipeuw van de gemeente Den Haag zag ontwerpers worstelen met klimaatmaatregelen. “Den Haag heeft hoge ambities voor een klimaatbestendige inrichting. Daarom wilden wij graag de tool Klimaatbestendige stad uitproberen.” De case leverde ook nieuwe ideeën op voor de tool. Hitipeuw: “Wij willen klimaatbestendigheid koppelen aan andere opgaven, zoals sociale cohesie. Een groen dak heeft daar een ander effect op dan een Waterplein. Kan de tool dat ook in beeld brengen?”

“Koppel klimaatadaptatie aan de bouwopgaven, de energietransitie en andere opgaven.”
Joke van Wensem

Gesprek met de gouden driehoek

Roeland Allewijn ging met vijf vertegenwoordigers van de ‘gouden driehoek’ in gesprek over hun ervaringen met NKWK. Dat leverde mooie inzichten en nieuwe ideeën voor NKWK op. 

Alex Hekman van TKI Deltatechnologie vertegenwoordigde in dit gesprek het bedrijfsleven. Wat levert NKWK voor een bedrijf op, vroeg Allewijn hem. Hekman: “Bedrijven kunnen geen transitie vermarkten, maar er zitten wel veel mensen met kennis en ideeën. In NKWK ontmoeten de bedrijven overheden en kennisinstellingen en kunnen we samen aan een transitie werken. Dat is hartstikke mooi.”

De opgaven zijn zo groot dat we wel moeten samenwerken in de gouden driehoek, stelde Piet Hein Daverveldt van Hoogheemraadschap van Delfland. Het project Schoon in Delfland is daar een mooi resultaat van. “Iedereen vond het zonde dat het afvalwater na de zuivering naar zee stroomde. We hebben het samen nog schoner gemaakt. Nu is het opnieuw te gebruiken, bijvoorbeeld om zwemwater te verversen.” 

Voor Jan Dirk Jansen, decaan bij de Technische Universiteit Delft, is NKWK het contact met de ‘echte wereld’. “Dat is belangrijk, want wij leiden ingenieurs op die de wereld moeten veranderen. In NKWK doen ze bijvoorbeeld mee aan Rivers2Morrow.”

Er zijn veel mensen bij kennisontwikkeling betrokken en weinigen hebben het overzicht. Tot die conclusie kwam Titus Livius van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat toen hij betrokken raakte bij NKWK. “Daarom is het goed dat NKWK alle spelers bij elkaar zet en bepaalt waar we onze muntjes op inzetten.”

“Er staat een mooi huis en we kunnen het nog meer laten shinen.” Dat was kort maar krachtig de indruk van Katja Portegies. Ze is de opvolger van Allewijn, als directeur Waterveiligheid én als trekker van NKWK. Portegies wil naast de ‘usual suspects’ ook sociale wetenschappen betrekken en de verbinding met grote programma’s en transities leggen. Ook de verbinding met jongeren staat op haar lijstje.

“Nederland heeft alle partijen nodig om de best beveiligde delta ter wereld te blijven.”
Titus Livius

 

Young professionals op pad met een buddy 

Maar liefst 60 jongeren deden mee aan het programma voor young professionals. De deelnemers konden deze dag optrekken met een ervaren professional als buddy. Voor beiden een bijzondere ervaring.
Die jonge generatie was nadrukkelijk aanwezig op de conferentie. Naast ruim 350 waterprofessionals uit het hele land, hadden zich ook bijna 60 studenten en young professionals aangemeld. Zij volgden een speciaal Future Water Leaders-programma, dat onder andere bestond uit – vrijwillige – koppeling met een senior waterprofessional, bemiddeling bij stage-, afstudeer- en vacante werkplekken en de mogelijkheid hun persoonlijke ‘wateridentiteit’ te ontdekken.

Boek Zandmotor

De zandmotor voor de Zuid-Hollandse kust is een prachtig voorbeeld van een innovatieve oplossing voor waterveiligheid. Arjen Luijendijk en Alexander van Oudenhoven werkten er als postdoc aan mee en schreven er een prachtig boek over: The sand motor: a nature-based response tot climate change. Deltacommissaris Peter Glas nam het eerste exemplaar in ontvangst en alle deelnemers kregen het mee naar huis.

Ondertekening Green Deal Aquathermie

Ontwikkelingen op het gebied van Water en Energie gaan razendsnel. Tijdens de NKWK conferentie werd de Green Deal Aquathermie ondertekend. Een brede coalitie brengt de komende jaren de mogelijkheden in kaart om met aquathermie gebouwen te verwarmen of te koelen. Aquathermie, ofwel thermische energie uit water, is een bron van duurzame verwarming van huizen en andere gebouwen. Ruim veertig partijen uit overheid, waterbeheer, onderzoek en bedrijfsleven doen hieraan mee.

Workshops en excursies 

De tweede helft van de ochtend kwamen de conferentiebezoekers zelf in actie. Er waren workshops over de toekomst van de Noordzee, een veranderend evenwicht in de rivieren, bodem en ondergrond, droogte en nog veel meer. De deelnemers brachten hun kennis en ervaring in om de kennisonderwerpen vooruit te helpen. In alle uithoeken van het voormalige industrieterrein Lijm en Cultuur gonsde het van de energie.
Binnenkort worden hier de verslagen van de workshops gepubliceerd. Het middagprogramma bestond uitsluitend uit excursies. Deelnemers vertrokken met een lunchpakket te voet of in de bus naar onder andere Zoeterwoude-Rijndijk, Gouda, de Zandmotor, een tuinder in het Westland, de WaterStraat en Flood Proof Holland. Ter plaatse werden NKWK resultaten in de praktijk getoond en toegelicht.  

De middag werd plenair afgesloten met de vertoning van de op de dag zelf gemaakt sfeervideo (zie bovenaan deze pagina) en een netwerkborrel.