Kenniskrant voor een Klimaatbestendige Stad

Droge Kost

De verdringingsreeks: een prioriteitenlijst tijdens watertekort

Tijdens droogte moet voldoende water beschikbaar blijven voor cruciale functies. De verdringingsreeks geeft aan welke gebruikers minder of zelfs geen zoet water meer ontvangen als de watervraag groter is dan het aanbod. Het is een nationale prioriteitenlijst, die ook per regio kan worden ingezet.

De verdringings­reeks voorkomt crisis­situatiesOp nationaal niveau is de verdringingsreeks sinds 2000 drie keer toegepast: in 2003, 2006 en in 2011. De droogte in 2003 veroorzaakte een landelijke crisis; koelwaterbeperkingen leidden bij elektriciteitscentrales tot een sterk verminderde productie. De verdringingsreeks probeert dergelijke crisissituaties te voorkomen. Op regionale schaal wordt de verdringingsreeks vaker toegepast. Lokaal soms bijna elk jaar, zoals in de regio van de Maas. De aanvoer van water via de Maas is kleiner dan bij de Rijn, hierdoor zijn er regelmatig watertekorten. “Zolang de aanvoer niet al te laag wordt, is dit geen probleem: iedereen in de regio is erop ingesteld”, verklaart Harold van Waveren van Rijkswaterstaat. Het Deltaprogramma Zoetwater maakt voor gebruikers duidelijk wat de kans is op watertekorten. Op basis hiervan kunnen bedrijven het risico inschatten van afkoppeling van het watersysteem en bepalen of ze willen investeren in een maatregel zoals een bassin. De verantwoordelijkheid ligt bij de gebruiker zelf. Daarnaast onderzoeken ook Rijkswaterstaat en de waterschappen of maatregelen mogelijk zijn.

Preventief watertekort voorkomen

Volgens Ben Wichers Schreur van het KNMI stevent Nederland af op het droogste en warmste KNMI’14 scenario (zie ook pagina 1). De verdringingsreeks zal in dit geval waarschijnlijk vaker moeten worden toegepast. “Tenzij er preventieve maatregelen genomen worden”, benadrukt van Waveren. Die maatregelen sluiten aan bij de drie manieren waarop watertekort kan ontstaan. Er is te weinig aanvoer van water; de watervraag van gebruikers is te groot of er is genoeg water beschikbaar, maar niet op de juiste plek.

De aanvoer van water vergroten is lastig, maar er kan meer water worden opgeslagen, zoals in het IJsselmeer. Rijkswaterstaat ontwikkelt hier plannen voor fluctuerend waterbeheer, waarbij het waterpeil tijdens droogte met ongeveer tien centimeter verhoogd kan worden. Een tuinder kan op kleine schaal hetzelfde doen met een opvangbassin. Op de hogere zandgronden kunnen stuwen in de haarvaten van het watersysteem worden geplaatst om water uit de winter en lente langer vast te houden. Bij een grote watervraag moet het gebruik omlaag, een bedrijf kan zelf waterbesparende maatregelen nemen. Als vraag en aanbod niet bij elkaar passen, zijn andere oplossingen nodig, zoals de bouw van energiecentrale aan de kust (zie pagina 7).

Categorieën voor afkoppeling van watersysteem

Gebruikers van water zijn opgedeeld in verschillende categorieën van hoge tot lage urgentie (categorie 1 tot en met 4). Tijdens watertekort worden gebruikers in categorie 4 als eerste afgekoppeld.

  • Categorie 4: Overige belangen (economische afweging)
    Het overgrote deel van alle functies. Voorbeelden: landbouw, scheepvaart, industrie, recreatie en natuur.
  • Categorie 3: Kleinschalig hoogwaardig gebruik
    Functies waar een kleine hoeveelheid water veel schade kan voorkomen. Bijvoorbeeld: open groente- of fruitteelt (landbouw).
  • Categorie 2: Nutsvoorzieningen
    Energie- en drinkwatervoorzieningen die bij uitval de leveringszekerheid in gevaar brengen.
  • Categorie 1: Veiligheid en voorkomen van onomkeerbare schade
    Waaronder stabiliteit van waterkeringen (veendijken); bodemdaling (veen en hoogveen) en onomkeerbare natuurschade (zoals oxidatie van veen)

De verdringingsreeks sinds 2009 wettelijk vastgelegd

  • Een eerste versie van de verdringingsreeks was opgenomen in de Tweede Nota Waterhuishouding van 1968.
  • De huidige verdringingsreeks kwam tot stand naar aanleiding van de watertekorten van 2003.
  • Met de inwerkingtreding van de Waterwet in 2009 werd de verdringingsreeks wettelijk vastgelegd.
  • De Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling adviseert over de verdeling van zoet water.
  • Regionale waterbeheerder kunnen, samen met provincies, een regionale uitwerking van de verdringingsreeks maken binnen de categorieën 3 en 4.

Achtergrondinformatie, onderzoeken en bronnen