Kenniskrant voor een Klimaatbestendige Stad

Droge Kost

Kwetsbare veendijken op tijd inspecteren

Veendijken zijn kwetsbaar in droge tijden. Pro­blemen zijn te voorkomen, onder meer door preventief te besproeien of een kleilaag aan te brengen. De aanpak is maatwerk.

In de nacht van 26 augustus 2003 verschoof de veendijk bij Wilnis over een lengte van 60 meter in de richting van de achterliggende woonwijk. Een enorme hoeveelheid water stroomde vanuit de ringvaart door de straten. Gas-, water- en elektriciteitsleidingen braken en 1500 bewoners moesten hun huizen uit. De oorzaak van de verschuiving was de extreme droogte in de weken ervoor. Sinds half juni was er nauwelijks regen gevallen en door de hoge temperaturen (17 tropische dagen in augustus) was het neerslagtekort opgelopen tot 300 millimeter. Het was voor het eerst dat een veendijk verschoof door droogte. Enkele dagen later volgde een veendijk bij Terbregge (Rotterdam).

Het inspecteren van veendijken is sinds 2003 geprofessio­na­liseerdMeteen na de doorbraak bij Wilnis inspecteerden waterbeheerders de andere veendijken. Ze vonden vijftig zwakke plekken. De Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) deed uitvoerig onderzoek naar de invloed van droogte en kwam in 2004 en 2005 met een aantal lijvige rapporten. Adviseur bij Rijkswaterstaat Henk van Hemert was destijds een van de onderzoekers: “Langdurige droogte veroorzaakt scheuren in de dijken en leidt bovendien tot verlies van gewicht. Een droge veendijk gaat bijna drijven op het grondwater en kan gaan schuiven.” Een van de oplossingen is voorkomen dat de dijk uitdroogt, door preventief te besproeien. Ook het aanbrengen van een laag klei van tenminste een halve meter kan helpen, hoewel die als nadeel heeft dat de veendijk inklinkt door het gewicht.

Het inspecteren van veendijken is sinds 2003 geprofessionaliseerd. Waterschappen maken gebruik van geografische informatiesystemen (GIS) en er zijn experimenten met het inzetten van drones. “Het probleem van droge veendijken is complex en vraagt om maatwerk. Er is veel behoefte aan kennis”, zegt Van Hemert. Om die reden namen STOWA en Rijkswaterstaat in 2004 het initiatief voor de landelijke Kennisdag Inspectie Waterkeringen. Tijdens dit jaarlijkse evenement delen waterbeheerders hun kennis en verhalen en laten innovatieve bedrijven hun producten zien.

Waterschap niet aansprakelijk

De totale schade van de dijkverschuiving bij Wilnis bedroeg zestien miljoen euro. De gemeente Ronde Venen, waar Wilnis onder valt, vond dat de beheerder – het hoogheemraadschap Amstel, Gooi en Vecht – die schade moest betalen. Eerst leek de gemeente gelijk te krijgen, maar de Hoge Raad verwees de zaak terug naar het gerechtshof in Den Haag. In 2014 oordeelde het hof dat het hoogheemraadschap in 2003 niet op de hoogte kon zijn van het risico van langdurige droogte.

Waar liggen veendijken?

In Nederland ligt ongeveer 3500 kilometer veendijk. De meeste veendijken liggen in de van oudsher zompige gebieden van Nederland, grofweg tussen Amsterdam, Alkmaar, Utrecht en Gouda. Ook in Friesland zijn veendijken te vinden. Ze ontstonden door de winning van veen en zijn vaak eeuwenoud. De meeste veendijken liggen in landelijk gebied. Een van de grootste stedelijke gebieden met veendijken is de Amsterdamse wijk Watergraafsmeer.

Gescheurde veendijk met sproei-installatie. Preventief besproeien voorkomt het verdrogen van veendijkenGescheurde veendijk met sproei-installatie. Preventief besproeien voorkomt het verdrogen van veendijken. Dit gebeurde in 2011 onder meer in Maasland (Zuid-Holland).
Foto: Henri CormontinZicht

Achtergrondinformatie, onderzoeken en bronnen

Lees verder over hitte, droogte of wateroverlast in de stad.