Kenniskrant voor een Klimaatbestendige Stad

Droge Kost

Zorg voor een goede doorstroom

Droogte, met name in combinatie met warmte, heeft negatieve effecten op het oppervlakte­water en de waterkwaliteit in de stad. Warm water met weinig doorstroom leidt tot vissterfte, botulisme en blauwalgen. Ook de kans op gezondheidsklachten wordt groter. Slimme oplossingen zijn bredere water­gangen en een natuurlijke overgang tussen land en water.

Brede watergangen met natuurlijke oevers zijn goed voor de waterkwaliteitTijdens warm en droog weer veranderen de processen in het water. Minder doorstroom zorgt bijvoorbeeld voor ophoping van stikstof en fosfaat. Opwarming van het water leidt tot een gebrek aan zuurstof. Gevolgen zijn een bloei van blauwalgen, meer kans op botulisme en sterfte van planten en dieren. “Die problemen hebben ook invloed op de gezondheid van mensen”, zegt Jappe Beekman van het RIVM. Blauwalgen – in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden zijn het geen algen, maar bacteriën – doen het goed in stilstaand, warm en voedselrijk water. Een gezond ecosysteem kan veranderen in vies troebel water met weinig licht, met vissterfte tot gevolg. Daarnaast zijn sommige blauwalgensoorten giftig. Ook kan in het water botulisme voorkomen, een ziekte waaraan watervogels en vissen kunnen sterven. De bacterie die de ziekte veroorzaakt door het gif botuline af te scheiden, kan zich snel vermeerderen in ondiep water dat snel opwarmt. Extra complicatie bij warm en droog weer is dat er meer mensen in het oppervlaktewater zwemmen en spelen.

Brede watergangen en ecologische oevers

In steden veroorzaken de kleinere slootjes en watergangen de meeste problemen. “Deze watergangen bevatten weinig water, groeien snel dicht door beplanting en zijn vaak moeilijk door te spoelen”, verklaart Herman van Rooijen van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR). Overhangend groen veroorzaakt dikke baggerlagen op de bodem, hierdoor verdwijnt veel zuurstof uit het water en komen extra voedingsstoffen in het water terecht, wat algenbloei bevordert.
Er zijn goede oplossingen: leg een brede watergang aan voor meer natuurlijke doorstroom en beperk de overlast van begroeiing. Een oever die een natuurlijkere overgang creëert tussen land en water verbetert de ecologische kwaliteit van het water.

Schoner water in Leidsche Rijn

Bij veel oudere wijken is in het ontwerp niet goed nagedacht over het behouden van een goede waterkwaliteit. Van Rooijen: “Wij zien de problemen groter worden en op veel plekken zijn deze moeilijk op te lossen, omdat het ombouwen van watergangen ingewikkeld en duur is.” In steden is een gebrek aan ruimte en veel is privaat eigendom. De planvormingsfase van grootschalige renovatie en het bouwen van nieuw­bouw­wijken zijn goede momenten voor het nemen van maatregelen voor de waterkwaliteit. Zoals in de jaren ’90 is gedaan bij de planvorming van de Vinex wijk Leidsche Rijn bij Utrecht. De watergangen in Leidsche Rijn zijn groot en breed aangelegd, met natuurlijke oevers en zonder riooluitlaat. Regenwater passeert hier eerst de bodem, voor een extra zuivering van het water, voor het in de watergang terecht komt. Monitoring van de kwaliteit van het water bewijst hier dat de maatregelen werken.

Oorzaken van problemen met de oppervlaktewaterkwaliteit - Smalle watergang, weinig doorstroom, veel (overhangende) begroeiing op de oever en riooloverstort op het oppervlaktewater. Oplossingen voor betere oppervlaktewaterkwaliteit - Brede watergang aanleggen, natuurlijke oever (natuurlijke overgang tussen land en water), overschot aan bagger verwijderen en geen riooloverstorten op oppervlaktewater. Infographic door Sybren Vlasblom

Extra complicatie bij warm en droog weer is dat er meer mensen in het oppervlaktewater zwemmen en spelen. Foto Tineke Dijkstra

Achtergrondinformatie, onderzoeken en bronnen