Op tijd ingrijpen bespaart veel kosten

Schade door droogte is te beperken

De schadeposten door droogte kunnen in het ergste geval oplopen tot tientallen miljarden euro’s. Door op tijd in te grijpen, kunnen veel kosten worden bespaard. Het draait daarbij om slim samenwerken en het maken van goede afspraken.

Adaptatie­­maatregelen hebben grote effecten op de inrichting van de stadKennisinstituut Deltares onderzocht in 2012 hoeveel schade optreedt door watertekorten en -overschotten in stedelijk gebied. Dit leidde tot forse getallen (zie kader op pagina 3). Volgens Frans van de Ven, een van de onderzoekers, is veel schade te voorkomen door bewust handelen en tijdig ingrijpen. Een belangrijk aspect is grond­water­peil­beheer in stedelijke gebied: ervoor zorgen dat de grondwaterstand niet teveel fluctueert. Een te laag grond­waterpeil kan paalrot veroorzaken bij houten funderingen, omdat ze droog komen te staan. De kosten die daarmee gepaard gaan, lopen in de miljarden euro’s. “Technisch is het mogelijk om de grondwater­stand op peil te houden”, zegt Van de Ven, “maar daar moeten dan wel maatregelen voor worden getroffen.” Hij doelt onder meer op actief grondwaterpeilbeheer, waarmee goede ervaringen zijn opgedaan in een aantal proefgebieden (zie ook pagina 5). Door aan te haken bij geplande vervanging van bijvoorbeeld de riolering, hoeft de aanleg van een systeem voor grondwaterpeilbeheer niet eens veel te kosten. De straat moet toch open.

Kansen bij nieuwbouw

Veel schadeposten hebben, volgens het onderzoek van Deltares, betrekking op bestaande stede­lijke gebieden. Bij nieuwbouw zijn er kansen om deze schade te vermijden. Het is dan van belang om bewuste keuzes te maken tijdens het ontwerp en de bouw. Een voorbeeld: vaak wordt bouwgrond opgehoogd met zand, dat weinig water vasthoudt. Voedingsrijke, zwarte grond is weliswaar duurder, maar toch een betere keuze (zie ook pagina 11). Het verbetert de bodem en de bodem kan beter vocht vasthouden voor de vegetatie. Droogteproblemen op de langere termijn worden hiermee voorkomen.

Fundamentele veranderingen

Governance speelt een grote rol bij het nemen van maatregelen tegen gevolgen van droogte. Betrokken partijen moeten met elkaar afspraken maken over taken en verantwoordelijkheden. Van de Ven: “Adaptatiemaatregelen hebben grote effecten op de inrichting van de stad en de infrastructuur. Het gaat om fundamentele veranderingen en misschien wel nieuwe vormen van beheer.” In de binnenstad van Gouda wordt hier onderzoek naar gedaan. De stad fungeert sinds 2016 als living lab: een proeftuin voor het omgaan met grondwaterbeheersing en bodemdaling. Een groot aantal partijen werkt samen aan technische en bestuurlijke oplossingen. Ook bewoners zijn er nauw bij betrokken, evenals netwerkbeheerders.

Schade door droogte

Onderstaande gegevens zijn afkomstig uit het onderzoek van Deltares uit 2012: ‘Schades door watertekorten en -overschotten in stedelijk gebied’.

Geraamde schade door droogte:

  • Schade aan panden door maaivelddaling, verschilzetting en paalrot: eenmalig enkele miljarden euro’s
  • Verlaging van woningwaarde door verminderde waterkwaliteit: eenmalig enkele tientallen miljoenen euro’s
  • Extra onderhoud aan infrastructuur door verschilzetting: enkele miljoenen euro’s per jaar
  • Schade aan groen: enkele miljoenen euro’s per jaar voor gemeenten; enkele miljoenen euro’s per jaar voor particulieren (vervanging planten en sproeien tuinen)
  • Minder recreatie door verminderde waterkwaliteit: jaarlijks enkele tienduizenden euro’s

Overige schade door droogte die (nog) niet berekend kan worden:

  • Schade aan drijvende woningen en woonschepen door lage waterstand
  • Verstopping drainagebuizen door droogval
  • Transportbeperking elektriciteitskabels door oververhitting
  • Gezondheidsschade door verminderde waterkwaliteit

De invloed van klimaatverandering

Klimaatverandering zal, als er geen maatregelen worden genomen, leiden tot hogere schadeposten, zo schrijven de onderzoekers. Het gaat dan met name om funderingsschade door grondwateronderlast, schade aan terreinen en infrastructuur door maaivelddaling en verschilzetting, en verdroging van groen. Door verdere afname van de waterkwaliteit komt de leefbaarheid van het stedelijk gebied onder druk te staan. Vooral de steden in Laag-Nederland, op slappe bodems, zijn kwetsbaar voor de verhoogde watervraag en watertekorten die horen bij de droge GH en WH klimaatscenario’s.

 Kansrijke maatregelen

Deltares benoemt in het onderzoeksrapport een aantal kansrijke maatregelen tegen droogte in stedelijk gebied:

  • Actief grondwaterpeilbeheer (zie artikel op pagina 5)
  • Water bergen en bufferen, op particulier en openbaar terrein
  • Minder verharding
  • Aanpassen van funderingen
  • Kleinschalige berging en infiltratie
  • Profilering maaiveld voor tijdelijke berging wateroverschot (wadi’s)
  • Aanpassen van groen / boomsoorten in de stad

Bij al deze kansrijke maatregelen staat één ding centraal: de verbetering van de samenhang tussen gebruiksfuncties, ondergrond en het oppervlaktewater. Het gaat dus niet alleen om de aanvoer van water, maar ook om efficiënter gebruik van water, vermindering van de kwetsbaarheid voor watertekort en het creëren en gebruiken van alternatieve, interne bronnen binnen de stad. Deltares noemt dit laatste ook wel ‘tweedelaags watervoorziening’.

de klimaatbestendige stad infographic Schades tot 2050 bij ongewijzigd beleid 775

Achtergrondinformatie, onderzoeken en bronnen

Lees verder over hitte, droogte of wateroverlast in de stad.