Water in de stad? Let op de risico’s!

Het water in fonteinen en ‘bedriegertjes’ is hygiënisch niet betrouwbaar. Kinderen die in dit water spelen, kunnen ziek worden, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht. Met eenvoudige maatregelen is het probleem te voorkomen.

Water in de openbare ruimte lijkt aantrekkelijk op warme dagen. De druppels van een fontein en de onverwachte waterstralen van zogenoemde ‘bedriegertjes’ zorgen voor verkoeling. Maar dit water zorgt ook voor gezondheidsrisico’s. Dat blijkt uit promotie-onderzoek van Heleen de Man. Zij concludeert dat bedriegertjes en fonteinen regelmatig verontreinigd zijn door ziekteverwekkers die van nature in het water zitten, of die afkomstig zijn uit vogel- en hondenpoep en soms uit de riolering.

Uit het onderzoek blijkt dat 3 van de 7 bedriegertjes een slechte waterkwaliteit hebben en dat dit ook geldt voor 26 van de 88 fonteinen. Als mensen met dit water in contact komen, kunnen ze verschillende gezondheidsklachten krijgen: diarree en overgeven, luchtwegklachten en huidklachten. Incidenteel kunnen ernstiger ziektes voorkomen, zoals longontsteking (door legionella), verlammingsverschijnselen of ernstig lever- en nierfalen. 4 procent van de kinderen die met water spelen van bedriegertjes wordt daarna ziek, zo blijkt uit het onderzoek.

Wadi’s ongeschikt om in te spelen

In steeds meer steden worden wadi’s aangelegd: een droogstaande verlaging of greppel die water kan vasthouden en infiltreren. Wadi’s zijn een oplossing bij hevige regenbuien, maar ongeschikt om in te spelen, concludeert De Man. De kwaliteit van het water is vergelijkbaar met verdund rioolwater. 10 procent van de kinderen die in met water gevulde wadi’s spelen, wordt ziek. Inrichtingsmaatregelen kunnen dit probleem voorkomen, bijvoorbeeld door ervoor te zorgen dat het water zo snel mogelijk in de bodem zakt. Ook is het verstandig om speeltoestellen en wadi’s gescheiden te houden.

Verkoeling van groen en blauw in beeld gebracht

Verkoeling van groen en blauw in beeld gebracht. Bron: www.atlasnatuurlijkkapitaal.nl/kaarten

Verkoeling in beeld gebracht

Het verkoelend effect van blauw en groen op de luchttemperatuur in stedelijke gebieden is in beeld gebracht in een overzichtelijke kaart op de website Atlas Natuurlijk Kapitaal van het RIVM. De kaart toont gebieden met een verhardingspercentage van minimaal 20 procent, en een gebied van 1 kilometer daaromheen. De kaart kan worden ingezoomd tot op straatniveau. Het is duidelijk zichtbaar dat het verschil in jaargemiddelde luchttemperatuur tussen het centrum van de stad en het omringende gebied kan oplopen tot ruim 2°C. Waar water loopt (singels, grachten) is het iets minder warm dan op plekken met alleen bebouwing, maar het verschil is minder dan 1,5 graden. Op plekken met veel groen (parken, meerdere bomen bij elkaar) heeft iets meer effect: is het 1,5 tot 2 graden koeler ten opzichte van bebouwde delen van de stad.

Opwarming oppervlaktewater: van dreiging naar kans?

Een van de effecten van klimaatverandering is een opwarming van oppervlaktewater. De Klimaateffectatlas laat de toename zien van het grootste aantal dagen met een oppervlaktewatertemperatuur boven de 20°C. Deze dreiging kan in een kans veranderen als de warmte van oppervlaktewater benut kan worden voor het verwarmen van gebouwen. STOWA, de Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer, schreef een uitgebreid rapport over thermische energie uit oppervlaktewater (TEO). TEO is in een aantal situaties een aantrekkelijk alternatief voor aardgas. Met name in steden waar veel water is tussen de bebouwing. Uit een landelijke verkenning van adviesbureau IF Technology blijkt dat TEO kan voorzien in zo’n 12 procent van de warmtevraag in Nederland. De warmte uit het oppervlaktewater is te laag om direct te gebruiken; daarom is opwaardering altijd nodig – bijvoorbeeld met een warmtepomp. In een aantal proefprojecten wordt getest hoe TEO het beste kan worden toegepast.

Blauwalg is te bestrijden

In elk oppervlaktewater komt blauwalg voor: eencellige organismen, ook bekend onder de naam blauwwieren of cyanobacteriën. In water dat warmer is dan 20°C, kan de concentratie blauwalg plotseling sterk toenemen. Sommige blauwalgen produceren giftige stoffen (cyanotoxines); zwemmers kunnen daardoor last krijgen van onder meer hoofdpijn, misselijkheid en huiduitslag. Langdurige blootstelling kan zelfs zenuwschade veroorzaken.
Algenbloei is vooral een probleem in water dat veel voedingsstoffen bevat. De grote boosdoeners zijn fosfor en stikstof. Die komen in het water terecht via bemesting, rioolwater en industriële lozingen. De beste manier om blauwalgoverlast aan te pakken, is het beperken van deze toevoer. Het probleem van blauwalg in het natuurlijk zwemwater neemt toe door de hogere temperaturen.
Waterbeheerders kunnen blauwalgen bestrijden met waterstofperoxide, ultrasoon geluid, het uitbaggeren van de bodem of door het fosfor te laten neerslaan met bepaalde chemische verbindingen. De kosten hiervan zijn hoog en de omstandigheden variëren lokaal sterk. Een goede diagnose en maatwerk zijn daarom belangrijk, aldus onderzoek van bioloog Guido Waajen van de Wageningen University.

Lees verder over hitte, droogte of wateroverlast in de stad.