Hitte in kaart

Het aantal hitterecords neemt in Nederland flink toe. Sinds 2000 noteerde het KNMI 149 hitterecords, tegenover 14 kouderecords. In een wereld zonder klimaatverandering zou in beide gevallen zo’n 58 keer een record zijn gevestigd. Uit deze cijfers blijkt duidelijk dat het Nederlandse klimaat opwarmt.

Er zijn heel wat kaarten in omloop die hitte in de stad weergeven. De ene kaart toont het jaargemiddelde verschil tussen de temperatuur in en buiten de stad (de Atlas Natuurlijk Kapitaal van het RIVM), een andere toont de luchttemperatuur (Klimaateffectatlas) of de oppervlakte­temperatuur. Geen van deze kaarten vertelt het hele verhaal, zegt onderzoeker Lisette Klok van de Hogeschool van Amsterdam (HvA). “Het gaat om zoveel verschillende temperatuur-indicatoren, die zijn niet te vatten in één kaart.” De HvA geeft leiding aan een breed consortium dat onderzoek doet naar hitte in de stad. Centrale vraag in het onderzoek is: aan welke eisen moet een hittebestendig ontwerp voor de stad voldoen?

Hittekwetsbaarheidskaarten

Gemeenten hebben behoefte aan ontwerpregels met een stevige basis. Doel van het onderzoek is professionals handvatten te geven waarmee ze per locatie en situatie de hitteopgave in beeld kunnen brengen. Op basis daarvan kunnen ze concrete ontwerpeisen en ontwerpen vaststellen. Klok denkt dat hittekwetsbaarheidskaarten een goed hulpmiddel kunnen zijn. Dit zijn kaarten die meerdere bronnen samenbrengen: diverse temperatuur-indicatoren, de gevolgen van hitte en – als het mogelijk is – gegevens over de woningkwaliteit en de bevolking. Hoe concreter de informatie is, hoe beter gemeenten meetbare doelen kunnen stellen, stelt de onderzoeker. Voorlopers in het gebruiken van hittekwetsbaarheidskaarten zijn onder meer Amsterwarm en Hotterdam, onderzoeken van de Technische Universiteit Delft.

kaart uit de Klimaateffectatlas

Deze kaart uit de Klimaateffectatlas geeft een inschatting van het gemiddelde aantal tropische nachten (20°C of hoger) per jaar in de stad Haarlem, verwacht in het jaar 2050 en gebaseerd op het warmste KNMI-scenario.

Maatregelen onder de loep

Het onderzoeksconsortium bestaat uit onder meer twaalf gemeenten en twee gemeentelijke samenwerkingsverbanden. Dat biedt volop mogelijkheden om de ontwikkelde kennis in de praktijk te toetsen. Wat is bijvoorbeeld het verkoelende effect van een bomenrij, een groene gevel of lichtgekleurd asfalt? Tijdens het praktijkonderzoek wordt dit duidelijk. Uiteindelijk moet het onderzoek leiden concrete ontwerp­eisen voor de buitenruimte en de schil van gebouwen.

Stresstest light geeft eerste indruk

Het aantal tropische dagen nu en in 2050

Het aantal tropische dagen per jaar in het huidige klimaat (links) en in 2050. In Zuid-Limburg loopt het verschil op van 3-6 dagen tot meer dan 18 dagen. Bron: Klimaateffectatlas

Uiterlijk in 2019 moeten alle overheden een stress­test hebben uitgevoerd. Dat staat in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Een stresstest brengt de kwetsbaarheid in beeld voor vier thema’s: hitte, wateroverlast, droogte en overstroming. De kwetsbaarheid voor hitte is – in tegenstelling tot wateroverlast – bij weinig overheden bekend. Om een goede eerste indruk te krijgen, is de stresstest light beschikbaar op het Kennisportaal Ruimtelijke Adaptatie. De stresstest light is gebaseerd op beelden uit de Klimaateffectatlas (KEA). Hierop is bijvoorbeeld hittestress te zien door het aantal tropische nachten (temperatuur niet onder de 20°C). Ook is te zien hoeveel warme (boven de 20°C), zomerse (boven de 25°C) en tropische dagen (boven de 30°C) er zijn per jaar. Met één druk op de knop is het verschil te zien tussen het huidige klimaat en het klimaat in 2050. De gegevens voor het jaar 2050 zijn gebaseerd op het KNMI’14-klimaatscenario WH, dat uitgaat van een sterke stijging van de temperatuur en een sterke verandering van het luchtstromingspatroon.

 

Lees verder over hitte, droogte of wateroverlast in de stad.